Unijna Ramowa Dyrektywa Wodna (2000/60/WE) nakłada na państwa członkowskie obowiązek osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego wód do 2027 roku. Metody bioinżynieryjne, takie jak spiling, są zgodne z tym celem — inaczej niż tradycyjne betonowe umocnienia.

Co to jest bioinżynieria rzeczna

Bioinżynieria rzeczna (ang. river bioengineering) to zbiór technik stabilizacji koryt i brzegów wodnych z zastosowaniem materiałów biologicznych — żywych roślin, korzeni, drewna, faszyny — jako elementów konstrukcyjnych. W odróżnieniu od tradycyjnych umocnień betonowych lub kamiennych metody bioinżynieryjne:

  • zachowują lub odtwarzają ciągłość siedliskową brzegu
  • umożliwiają migrację organizmów wzdłuż cieku
  • poprawiają bilans sedymentacyjny w korytach
  • są tańsze w realizacji i nie wymagają ciężkiego sprzętu w małych ciekach

Ramy prawne w Polsce

W Polsce prace przy korytach rzek i potoków reguluje kilka aktów prawnych:

Prawo wodne (Dz.U. z 2023 r. poz. 1870)

Ustala obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego dla prac modyfikujących koryto lub brzeg. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej wydaje decyzje po analizie oddziaływania na stan ekologiczny cieku.

Dyrektywa WFD (2000/60/WE)

Ramowa Dyrektywa Wodna zobowiązuje Polskę do realizacji Planów Zarządzania Dorzeczami. Bioinżynieryjne metody umocnień są uznawane za środki renaturalizacji i mogą być finansowane z budżetu UE (programy LIFE, PROW, RPO).

Ustawa o ochronie przyrody

W przypadku prac w zasięgu obszarów Natura 2000 lub w pobliżu siedlisk chronionych wymagana jest ocena oddziaływania na obszar Natura 2000 (art. 96–103 ustawy).

Spiling a ocena stanu ekologicznego

Metoda spilingu, prawidłowo zaprojektowana, nie przekształca morfologii koryta w sposób trwały — w odróżnieniu od regulacji betonowej. Dlatego organy ochrony środowiska i RZGW w Polsce coraz częściej preferują ją przy wydawaniu pozwoleń na umocnienia małych cieków. Wytyczne dotyczące projektowania bioinżynieryjnego dostępne są m.in. w:

  • publikacjach IMGW-PIB (Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej)
  • standardach opracowywanych przez Politechnikę Warszawską i Politechnikę Krakowską w ramach projektów badawczych
  • europejskim podręczniku DVWK Merkblatt 244 (tłumaczenia fragmentów dostępne w bibliotekach uczelni technicznych)

Ograniczenia bioinżynierii

Bioinżynieryjne umocnienia nie są rozwiązaniem uniwersalnym. Nie nadają się dla odcinków rzek o bardzo wysokich naprężeniach ścinających ani dla dużych rzek z silnym lodołamaniem. W takich przypadkach konieczne jest połączenie technik biologicznych z elementami inżynieryjnymi (np. narzutem kamiennym).

Powiązane: Instalacja krok po kroku i Dobór wikliny.

Źródło zewnętrzne: IMGW — Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej